Cari hesap nedir
Cari hesap, bir müşteri veya tedarikçiyle aranızdaki alışverişin sürekli kaydıdır. Her satış, her tahsilat, her iade bu hesaba işlenir ve sonuçta tek bir sayı kalır: bakiye.
"Cari" kelimesi burada "devam eden" anlamına gelir. Tek seferlik bir işlem değil, zaman içinde birikip azalan bir ilişkidir. Bu yüzden bakiyeye tek başına bakmak yetmez; o bakiyenin nasıl oluştuğu ve ne kadar zamandır beklediği asıl bilgidir.
Borç ve alacak nasıl işler
En çok karıştırılan yer burasıdır çünkü aynı kelime iki taraftan farklı okunur.
Müşteri carisinde:
- Siz mal sattığınızda müşteri size borçlanır → bakiye alacak yönünde artar
- Müşteri ödeme yaptığında borcu azalır
Tedarikçi carisinde:
- Mal aldığınızda siz borçlanırsınız
- Ödeme yaptığınızda borcunuz azalır
Pratik okuma şudur: müşteri carisinde bakiye yüksekse tahsil edilmemiş paranız var demektir. Tedarikçi carisinde bakiye yüksekse ödemeniz gereken var demektir.
Cari ekstre ve mutabakat
Ekstre, belirli bir dönemdeki tüm hareketlerin sırayla listesidir: hangi tarihte ne oldu, bakiye nasıl değişti.
Mutabakat, iki tarafın kendi kayıtlarını karşılaştırıp aynı sayıda buluşmasıdır. Genelde dönem sonlarında yapılır ve fark çıktığında sebebi aranır.
Fark en sık üç yerden çıkar: kaydedilmemiş bir iade, iki kez işlenmiş bir tahsilat, ya da farklı dönemlere yazılmış bir fatura. Ekstre elle hazırlandığında bu farkın bulunması günler alabiliyor; sistemden çıktığında hareket bazında karşılaştırılıyor.
Asıl önemli rapor: alacak yaşlandırma
Toplam alacağı bilmek yetmez. Kritik soru şudur: bu alacak ne kadar zamandır bekliyor?
Alacak yaşlandırma raporu, alacakları vade aralıklarına böler:
| Vade aralığı | Anlamı | |---|---| | Vadesi gelmemiş | Normal, planlı | | 1–30 gün geçmiş | Hatırlatma zamanı | | 31–60 gün geçmiş | Takip gerekiyor | | 61–90 gün geçmiş | Risk oluşuyor | | 90+ gün geçmiş | Tahsil edilebilirliği sorgulanmalı |
Bu tablo olmadan tahsilat çabası rastgele dağılır — en çok arayan müşteriye değil, en çok gecikmiş olana odaklanmak gerekir. Yaşlandırma raporu, çoğu işletmede nakit akışını tek başına düzelten şeydir.
Risk limiti
Risk limiti, bir müşteriye açılabilecek azami kredi tutarıdır. Sistem kurulmadığında satış anında müşterinin mevcut bakiyesi görünmez; borcu birikmiş müşteriye satış yapılmaya devam edilir.
Doğru kurgu, satış ekranında bakiyenin ve limitin görünmesi, limit aşımında uyarı çıkmasıdır. Bu, satışı engellemek için değil, kararı bilerek vermek içindir.
Dövizli cari
Döviz üzerinden çalışıyorsanız iki ek konu doğar:
Kur farkı. Alacak doğduğu gündeki kur ile tahsil edildiği gündeki kur farklıdır. Bu fark kayıtlara işlenmezse bakiye gerçeği göstermez.
Hangi para biriminde takip. Cari hem döviz hem TL bazında izlenmelidir; yalnızca TL tutulursa dövizli borcun gerçek büyüklüğü kaybolur.
Elle hesaplandığında bu iki konu hata kaynağıdır; sistemde kur tablosuna bağlandığında otomatik yürür.
Excel ile yürütmenin sınırı
Cari takibi tabloyla bir yere kadar taşınır. Tıkandığı noktalar tanıdıktır:
Aynı anda iki kişi giremez. Muhasebe tahsilat işlerken satış bakiye bakamaz.
Yaşlandırma yapılamaz. Vade bazlı gruplama elle kurulduğunda her ay yeniden yapılır ve genelde yapılmaz.
Geçmiş kaybolur. Bakiye güncellenir ama o bakiyenin nasıl oluştuğu görünmez; mutabakat zamanı geriye dönülemez.
Hatırlatma yok. Vadesi gelen alacak kimsenin aklında değildir.
Bu dördü birikince tahsilat, ay sonunda hatırlanan bir iş hâline gelir.
Sistemde ne değişir
Cari takip programı kurulduğunda pratikte şunlar olur: bakiye anlık, yaşlandırma tek tıkla, ekstre otomatik üretilip müşteriye gidiyor, vadesi yaklaşan alacak için hatırlatma çıkıyor, satış ekranında risk limiti görünüyor.
Cari, tek başına da kurulabilen bir modüldür; kapsamı genişletmek isterseniz ön muhasebe programı kasa, banka ve fatura tarafını da kapsar. Satış süreciyle birlikte yürütülecekse CRM programı ile aynı altyapıda çalışır ve müşteri kartı bir kez tutulur.
Özet
Cari hesap, bir müşteri veya tedarikçiyle aranızdaki hesabın sürekli kaydıdır. Bakiye tek başına yeterli bilgi değildir; asıl değer alacağın yaşında ve risk limitinin satış anında görünmesindedir. Bu iki şey olmadan nakit akışı tahminle yönetilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, mali müşavirlik hizmeti değildir. Resmî kayıt ve beyan süreçleri için mali müşavirinize danışın.
Cari tarafınızın nasıl kurulduğunu konuşmak isterseniz takip programları sayfamıza bakabilir ya da doğrudan yazabilirsiniz.